30 posiedzenie Senatu, 1-2 kwietnia 2009
Stanowisko Senatu w sprawie ustawy o zmianie ustawy o Narodowym Banku Polskim oraz ustawy - Prawo dewizowe.
Panie Marszałku.
Wysoki Senacie.
W zmianie ustawy o Narodowym Banku Polskim bardzo ważna jest regulacja, która zobowiązuje instytucje spoza sektora bankowego, m.in. fundusze inwestycyjne do przekazywania do Narodowego Banku Polskiego danych statystycznych. Pozwoli to na efektywniejszą realizację polityki pieniężnej. Będzie to ważne zwłaszcza teraz, kiedy kryzys finansowy zaczyna boleśnie dotykać także naszego kraju. Widać go najdobitniej w osłabieniu złotego. Po prostu, zagraniczne banki spekulują naszą walutą, to zaś pogłębia problemy przedsiębiorstw, które zawarły kontrakty na opcje, a także problemy osób, które zaciągnęły kredyty hipoteczne w obcej walucie.
Prezydent Stanów Zjednoczonych Thomas Jefferson powiedział w 1802 r.: „Myślę, że instytucje bankowe są groźniejsze dla naszej wolności od wrogich armii gotowych do bitwy. Jeśli społeczeństwo amerykańskie któregoś dnia pozwoli bankom prywatnym na kontrolowanie swojej waluty, to banki i inne instytucje finansowe pozbawią ludzi własności. Po pierwsze poprzez inflację, po drugie poprzez recesję, tak że pewnego dnia nasze dzieci obudzą się bez domu i bez dachu nad głową na ziemi zdobytej przez ojców”.
O aktualności tych słów nie trzeba nikogo przekonywać. Od razu przychodzi na myśl wspomniana sprawa opcji walutowych oraz masowego wycofywania się inwestorów z Polski. Cóż, nie można liczyć na to, że inwestorzy zagraniczni w sytuacji osłabienia złotego pozostaną w Polsce i będą tracić na równi ze wszystkimi. Dlaczego niby mieliby pełnić rolę gwaranta naszej waluty?
Dlatego tak ważne są własne banki, zwłaszcza Narodowy Bank Polski.
Ktoś może w tym momencie zapytać, jakie działania podejmuje Narodowy Bank Polski dla obrony przed kryzysem, dla utrzymania wartości złotego?
Wypada podkreślić, że Narodowy Bank Polski jest pierwszą instytucją sieci bezpieczeństwa finansowego w Polsce, która zareagowała na wzrost niepewności na krajowym rynku finansowym. Narodowy Bank Polski jest również jednym z pierwszych banków centralnym w naszym regionie, który wprowadził nadzwyczajne instrumenty zasilające sektor bankowy w płynność.
Już 14 października 2008 r. NBP przedstawił kompleksowy pakiet instrumentów, tzw. Pakiet Zaufania, skierowany do sektora bankowego w Polsce, aby umożliwić bankom pozyskiwanie środków złotowych na okresy dłuższe niż jeden dzień, a także pozyskiwanie środków walutowych oraz zwiększenie możliwość pozyskiwania płynności złotowej przez banki poprzez rozszerzenie zabezpieczeń operacji z NBP.
„Pakiet zaufania” uspokoił nastroje na rynku międzybankowym: banki mają poczucie większego bezpieczeństwa poprzez zagwarantowanie przez NBP regularnego dostępu do płynności w złotym oraz w walutach obcych, wpłynął również na spadek stóp rynku międzybankowego. Te działania polskiego banku centralnego są w pełni zbieżne ze światowymi standardami działań podjętych przez banki centralne w trakcie obecnego kryzysu.
Sprawność i skuteczność działań Narodowego Banku Polskiego zostały dostrzeżone również poza granicami kraju. 3 grudnia 2008 r. na spotkaniu zorganizowanym przez Institute of International Finance (IIF) oraz Komitet Europejskich Nadzorców Bankowych (CEBS) w Londynie, działania Narodowego Banku Polskiego – jako jedynej instytucji z krajów Europy Środkowej i Wschodniej - zostały wskazane jako pozytywny przykład szybkiego przeciwdziałania skutkom kryzysu.
Trzeba również wspomnieć, że 15 maja 2007 r. w NBP zostało powołane Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro, którego głównym zadaniem jest opracowanie Raportu dotyczącego pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej. Do szczegółowych zadań Biura należą: ocena dotychczasowego funkcjonowania strefy euro; zdefiniowanie warunków optymalizujących wprowadzenie euro w Polsce; oszacowanie korzyści i kosztów przystąpienia do strefy euro; sformułowanie ocen, rekomendacji i postulatów mających znaczenie dla decyzji podejmowanych w procesie uzyskiwania przez Polskę pełnego uczestnictwa w trzecim etapie UGiW.
Dla zachowania bezpieczeństwa sieci finansowej NBP wspólnie z Ministrem Finansów oraz Komisją Nadzoru Finansowego powołał Komitet Stabilności Finansowej, którego celem jest zapewnienie efektywnej współpracy na rzecz wspierania stabilności krajowego systemu finansowego, w tym koordynacji działań i wymiany informacji służących ochronie oraz wspieraniu stabilności finansowej w kraju.
Do osiągnięć na płaszczyźnie wewnętrznej działalności NBP zaliczyć należy m.in. utworzenie Instytutu Ekonomicznego jako osobnej jednostki badawczej. W marcu 2007 r. powołano Zespół ds. Zarządzania Strategicznego, co było jednym z kroków mających na celu uczynienie Narodowego Banku Polskiego wiodącego banku centralnego pod względem jakości zarządzania, sprawności i skuteczności podejmowania decyzji. Zespół dokonał wielu analiz w zakresie jakości zarządzania Bankiem na tle innych banków centralnych, co potwierdziło słuszność idei zarządzania przez cele jako docelowego kierunku zmian w obszarze zarządzania bankiem.
W październiku 2008 r. Zarząd NBP przyjął Strategię Zarządzania Narodowym Bankiem Polskim na lata 2009-2012, w których określił wizję rozwoju NBP, jego misję, cele strategiczne oraz naczelne wartości.
Ponadto z inicjatywy Prezesa Sławomira Skrzypka Narodowy Bank Polski od 2008 roku organizuje konkursy na najlepsze prace magisterskie, doktorskie i habilitacyjne z dziedziny ekonomii (w tym szczególnie z zakresu bankowości centralnej i polityki pieniężnej). Autorzy najlepszych prac otrzymują stypendia Prezesa NBP. W pierwszej edycji na konkursy nadesłano 78 prac.
Wracając do tematu obecnego kryzysu, widać wyraźnie, że prywatne banki wycofują się z akcji kredytowej, tymczasem gospodarka nie może funkcjonować bez kredytowania. Skąd jednak wziąć na to pieniądze, gdy banki nie dają kredytów? Amerykanie zdecydowali się na skupowanie własnych obligacji skarbowych przez Fed. Tą samą drogą idzie Wielka Brytania. Eurostrefa - przeciwnie - nie chce powiększać deficytów budżetowych na programy pomocowe, bo najsilniejsze kraje się obawiają, że musiałyby pomagać słabszym.
Dlatego akcję kredytową należy skoncentrować w państwowych instytucjach, w naszym przypadku w PKO BP oraz Banku Gospodarstwa Krajowego. W tym celu wspomniane banki powinny być dokapitalizowane środkami publicznymi. PKO BP powinien przejmować udziały w rynku, kredytować gospodarkę, wspierać projekty unijne. Każda złotówka pomocy temu bankowi przejawi się nowymi kredytami. Celem musi być jednak nie sama pomoc bankom, ale zapobieżenie upadłości tych przedsiębiorstw, które posiadają możliwości produkcyjne, ale utraciły płynność finansową z powodu zadłużenia w bankach lub strat na opcjach. Ich dług powinien zostać zrestrukturyzowany i zamieniony częściowo na akcje. Właścicielami akcji stałyby się banki, ale ich kolejnym krokiem powinna być odsprzedaż akcji przedsiębiorstw i pozyskanie za nie kapitału finansowego. Chodzi o to, aby nie dopuścić do lawiny upadłości podmiotów gospodarczych.
I na koniec jeden istotny wniosek: gospodarką nie może rządzić wyłącznie zysk. Bez etyki każdej dziedzinie ludzkiej działalności grozi upadek. Tak stało się z bankami na Zachodzie. Tak sądzę, że czynnik etyczny będzie jeszcze bardziej decydujący w przyszłości, jeśli kryzys dotknie fundusze emerytalne. Wówczas dla wielu eutanazja będzie jedynie słusznym rozwiązaniem dla starzejącego się społeczeństwa. Spowoduje to jeszcze większe osłabienie kondycji człowieka i fundamentu, na którym opiera się zdrowy rozwój gospodarczy.
Dziękuję za uwagę.
Senator Czesław Ryszka