44 posiedzenie Senatu, 18-20 listopada 2009
Oświadczenie skierowane do minister Edukacji Narodowej Katarzyny Hall w sprawie Ośrodka Wychowawczo - Rewalidacyjnego dla Dzieci i Młodzieży Niewidomej i Słabowidzącej w Częstochowie.
Pani Minister.
Zwróciła się do mnie Pani Rektor Iwona Bołtuć z Ośrodka Wychowawczo - Rewalidacyjnego dla Dzieci i Młodzieży Niewidomej i Słabowidzącej w Częstochowie prośbą o pomoc. Jest to placówka wspierająca rozwój i edukację dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wzrokowo z terenu Częstochowy i dawnego województwa częstochowskiego. Obejmuje opieką 205 wychowanków w wieku do 24 roku życia, uczących się w szkołach ogólnodostępnych i specjalnych, w większości posiadających orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej oraz orzeczenia o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności. Z tej liczby miesięcznie ok. 55 systematycznie uczestniczy w czasie roku szkolnego w zajęciach rewalidacyjnych prowadzonych na terenie Ośrodka. Są to zajęcia z zakresu rehabilitacji widzenia, orientacji w przestrzeni, nauki pisma brajla, nauki czynności dnia codziennego, terapii pedagogicznej, psychologicznej, logopedycznej, rehabilitacji ruchowej, obsługi specjalistycznego oprogramowania komputerowego, nauki korzystania z dostępnego sprzętu optycznego, nauki posługiwania się informacją kształcenia umiejętności korzystania z zasobów biblioteki książki mówionej, masażu leczniczego oraz rozwijania zainteresowań. Oprócz bezpośredniej pracy z wychowankami prowadzimy również poradnictwo i grupy wsparcia dla ich rodziców, nauczycieli i opiekunów.
Ośrodek realizuje te cele od momentu powstania, tj. od 01 września 1994 roku. Od tej chwili placówka funkcjonowała jako Specjalistyczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczno - Terapeutyczna dla Dzieci i Młodzieży Niewidomej i Słabowidzącej PZN w Częstochowie i mogła udzielać pomocy psychologiczno - pedagogicznej podopiecznym (ok. 60 osób) w wymiarze 1 etatu pedagogicznego, dzielonego przez pedagoga i psychologa, finansowanego przez Kuratorium Oświaty i Wychowania w Częstochowie, pod nadzorem pedagogicznym sprawowanym przez to Kuratorium i 1 etatu administracyjnego, finansowanego przez WOZiRON. Szybko okazało się, że działania placówki znacznie wykraczają poza zadania poradni i w odpowiedzi na zalecenia pokontrolne KO, zgodnie z obowiązującymi przepisami oświatowymi, została ona przekształcona z dniem 01. 01. 1997 roku w Ośrodek Wychowawczo - Rewalidacyjny dla Dzieci i Młodzieży Niewidomej i Słabowidzącej Zarządu Okręgu PZN w Częstochowie, przy czym nazwa ta nie odzwierciedlała typu placówki, a tylko profil jej działalności. Zatrudnienie w placówce było identyczne, jak przed przekształceniem.
Po likwidacji województwa częstochowskiego Ośrodek podlegał Wydziałowi Zdrowia i Spraw Społecznych UM w Częstochowie. Środki na jego finansowanie pochodziły z puli Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, tam też przekazywano sprawozdania z jego działalności. W lutym 2003 roku ówczesny kierownik Ośrodka i jego twórca, p. Barbara Łukasik złożyła wniosek o dokonanie wpisu placówki do rejestru placówek oświatowych, prowadzonego przez Prezydenta Miasta Częstochowy. Wpis ten Ośrodek uzyskał w dniu 19. 03. 2003 roku, przy czym informacja o wpisie nie została zgłoszona do Kuratorium Oświaty w celu zorganizowania nadzoru pedagogicznego nad placówką. Zgodnie z obowiązującym prawem oświatowym, po złożeniu w marcu 2003 roku w Wydziale Edukacji zamówienia na dotację Ośrodek ją uzyskał. Wymiernymi skutkami otrzymania stałego źródła finansowania było, zgodnie z Kodeksem Pracy i Ustawą Karta Nauczyciela, zatrudnienie pedagoga, psychologa, rehabilitanta widzenia, tyflopedagoga, bibliotekarza oraz pracowników administracji i obsługi. Do 31 sierpnia bieżącego roku Ośrodek zatrudniał łącznie 17 pracowników, w tym na podstawie umów o pracę: 5 pracowników pedagogicznych (3,25 etatu) i 4 pracowników administracji i obsługi (3,5 etatu), zaś na podstawie umów - zlecenia 8 pracowników pedagogicznych (instruktorów i nauczycieli czynnych zawodowo) w łącznym wymiarze 24 godzin tygodniowo.
W związku z koniecznością sprawozdawczości dla Systemu Informacji Oświatowej od 2005 roku i jego doskonaleniem oraz zmianą prawa oświatowego (rozporządzenie MENiS z 07. 03. 2005 roku o typach placówek) w zakresie typu placówek oświatowych, ujętych w rozporządzeniach MEN okazało się, że placówka nie kwalifikuje się w żaden z wyszczególnionych typów, wskazanych przez Ministerstwo. W związku z powyższym trudno było wskazać właściwą klasyfikację w sprawozdaniach SIO. Zgodnie ze wskazaniami telefonicznymi pracownika Wydziału Edukacji UM Częstochowy we IX roku 2007 zmieniono w SIO typ placówki z ośrodka rewalidacyjno - wychowawczego na specjalny ośrodek wychowawczy (karty specjalnego ośrodka wychowawczego funkcjonowały jako druki zamówienia dotacji). Spowodowało to perturbacje i niejasności w ministerstwie i zapytania do Wydziału Edukacji. Po kilkukrotnych rozmowach telefonicznych z ministerstwem i osobistych z naczelnikiem Wydziału Edukacji oraz po rozmowie z p. Prezydentem Tadeuszem Wroną przekształcono Ośrodek w placówkę działającą w obszarze pomocy społecznej i edukacji i realizującą powierzone jej zadania własne powiatu w zakresie edukacji i wychowania osób niepełnosprawnych. Taką propozycję, wraz z prośbą o jej prawną opinię, przekazano również w czasie spotkania z panią Naczelnik Wydziału Edukacji UM w dniu 16. 06. 2009 roku, jednak nie otrzymano opinii co do takiej możliwości.
Wątpliwości związane z typem placówki, jaką obecnie jest OWR PZN spowodowały wstrzymanie z dnia na dzień dotacji, która jest podstawą funkcjonowania Ośrodka (w dniu 19. 01. 2009 roku otrzymano decyzję Urzędu Miasta o przyznaniu dotacji, co nastąpiło w wyniku analizy przekazanych przez nas dokumentów) . Brak wpływu środków z dotacji i decyzji o ich wstrzymaniu sprawia, że w chwili obecnej placówka nie może realizować swoich celów statutowych, a od końca miesiąca lipca 2009 roku nie ma środków na regulowanie bieżących wydatków czynszowych i zaopatrzenia w media oraz zobowiązań płacowych wobec pracowników. Spowodowało to konsekwencje wynikające z Kodeksu Pracy, czyli zwolnienie pracowników etatowych ( 2 x 0,5 etatu i nieprzedłużenie umów o pracę na czas określony bibliotekarzowi i pani sprzątającej). W tym czasie, wspólnie z Urzędem Miasta, dokonano doprecyzowania typu placówki tak, by był on zgodny z obowiązującym prawem oświatowym od dnia 01. 09. 2009 roku. Odpowiedni wpis jako pozaszkolna placówka specjalistyczna do ewidencji UM otrzymano w dniu 21. 09. 2009 roku.
Powyższe zmiany (ze względu na zmianę typu placówki) nie spowodowały przywrócenia zawieszonej dotacji, zaś wysokość dotacji przysługującej według nowego typu wynosi ok. 1.500 złotych miesięcznie (przy zachowaniu ilości przyjmowanych systematycznie uczniów). Kwota ta pokrywa wydatki związane z czynszem, opłatą abonamentów telefonicznych i internetowych oraz zużyciem wody.
Dodatkowo, w ostatnich dniach czerwca uzyskano telefoniczną informację z Wydziału Komunalnego UM o konieczności przeprowadzenia się do innego budynku ze względu na przekształcenia własnościowe dotyczące nieruchomości, w której placówka wynajmuje lokal. Była to jedyna bezpośrednia informacja dotycząca jakichkolwiek zmian lokalowych placówki. Mimo że dyrekcja posiada doświadczenie w pozyskiwaniu dodatkowych środków pozabudżetowych nie jest przygotowana do tego typu rozwiązania, tym bardziej, że w bieżącym roku żaden z programów nie uzyskał dofinansowania.
W ramach regulacji finansowania placówki Pani Rektor podjęła rozmowy z Delegaturą Kuratorium Oświaty w Częstochowie, dotyczące wpisu do ewidencji nadzoru pedagogicznego, Ministerstwem Edukacji Narodowej w zakresie możliwości otrzymania dotacji w roku następnym oraz z Urzędem Miasta Częstochowy w związku z otrzymaniem wpisu do rejestru placówek opiekuńczo - wychowawczych działających na terenie miasta Częstochowa, które otrzymują dotację ze środków pomocy społecznej (placówka wsparcia dziennego). Wszystkie powyższe działania mają na celu zapewnienie Ośrodkowi środków finansowych na stabilne funkcjonowanie w przyszłości. Jednak ta niezapowiedziana zmiana (tj. wstrzymanie dotacji, której nie otrzymano do dnia dzisiejszego) spowodowały, że nie placówka posiada środków na bieżące wydatki, w tym pensje pracownicze od miesiąca sierpnia. W Ośrodku ograniczono zatrudnienie etatowe ( z dniem 01 października pracownicy pedagogiczni i administracyjni wystąpili o urlopy bezpłatne, poza tyflopedagogiem, opłacanym ze środków PFRON i instruktorką ds. rehabilitacji dzieci i młodzieży, która jest na L - 4 ze względu na ciążę). W ten sposób ograniczono wydatki Ośrodka, które pozostały do poniesienia w bieżącym roku. Kształtują się one obecnie na poziomie kwoty 17. 787 złotych miesięcznie, w tym 2.546 złotych to wydatki związane z lokalem i mediami, zaś 15. 341 złotych to koszt wynagrodzeń pracowników pedagogicznych i administracyjnych.
W związku z powyższą sytuacją zwracam się do Pani Minister o interwencję w zakresie zmiany zapisów w prawie oświatowym, które określają typy placówek oświatowych, mogących otrzymywać dotację ze środków subwencji. Dzięki temu niewidomi i słabo widzący podopieczni będą mieli zapewnioną specjalistyczną opiekę, a teren dawnego województwa częstochowskiego nadal będzie jedynym regionem w Polsce, w którym niewidomi i słabo widzący uczniowie uczą się w szkołach ogólnodostępnych różnego szczebla, a nauczyciele i rodzice mają możliwość korzystania z profesjonalnej opieki psychologiczno - pedagogicznej.
Senator Czesław Ryszka